Czym jest gen MTHFR i dlaczego się go bada
Gen MTHFR koduje reduktazę metylenotetrahydrofolianową, enzym przekształcający 5,10-metylenotetrahydrofolian w 5-metylotetrahydrofolian, czyli aktywną formę folianu potrzebną do przekształcenia homocysteiny w metioninę. Zaburzenie tego szlaku może prowadzić do zwiększonego stężenia homocysteiny we krwi.
Badanie genetyczne MTHFR zlecano dawniej szeroko, między innymi w diagnostyce niepowodzeń ciąży i zakrzepicy. Obecnie część towarzystw naukowych zaleca ostrożność, ponieważ same warianty mają ograniczoną wartość predykcyjną, a oznaczenie stężenia homocysteiny i ocena niedoborów witamin są często bardziej informatywne.
Warianty C677T i A1298C, czym się różnią
Wariant C677T (rs1801133) powoduje zamianę alaniny na walinę w białku i obniża aktywność enzymu. Homozygota TT wiąże się z istotnie niższą aktywnością, heterozygota CT z umiarkowanie obniżoną. Wariant A1298C (rs1801131) zamienia glutaminian na alaninę i ma słabszy wpływ na aktywność enzymu.
Układ złożonej heterozygoty, czyli po jednym wariancie C677T i A1298C, bywa zbliżony pod względem funkcjonalnym do niektórych wyników homozygotycznych. Znajomość konkretnego genotypu pozwala jednak tylko oszacować predyspozycję, a nie przewidzieć przebieg zdrowia. Wiele osób z genotypem TT ma prawidłowe stężenie homocysteiny.
Jak interpretować wynik badania
Wynik opisuje się jako genotyp, na przykład CC, CT lub TT dla pozycji 677. Genotyp CC oznacza brak wariantu i prawidłową aktywność enzymu. Wariant w układzie heterozygotycznym jest bardzo częsty w populacji europejskiej i nie jest przesłanką do niepokoju.
Wartość wyniku rośnie, gdy zestawi się go z oznaczeniem homocysteiny, poziomem witaminy B12 i folianów oraz z wywiadem rodzinnym i klinicznym. Samego genotypu nie traktuje się jako rozpoznania choroby ani jako podstawy do rozpoczęcia leczenia bez zalecenia lekarza.
MTHFR w kontekście ciąży i zakrzepicy
Wariant C677T w układzie homozygotycznym był badany pod kątem ryzyka wad cewy nerwowej u płodu, zwłaszcza przy niedoborze folianów. Dlatego informacja o genotypie bywa omawiana podczas planowania ciąży, zawsze razem z kwestią suplementacji, o której decyduje lekarz.
W trombofilii MTHFR nie jest dziś uznawany za samodzielny czynnik ryzyka zakrzepicy żylnej, w przeciwieństwie do wariantu czynnika V Leiden czy mutacji protrombiny G20210A. Przy ocenie ryzyka zakrzepowego znaczenie mają raczej podwyższona homocysteina oraz inne czynniki, takie jak wiek, unieruchomienie czy leczenie hormonalne.
Jak porównywać oferty badania MTHFR
Badanie MTHFR wykonuje się z próbki krwi lub wymazu z policzka metodą PCR albo sekwencjonowania. Oferty różnią się tym, czy obejmują oba warianty, czy tylko C677T, czy są częścią większego panelu trombofilii, oraz tym, czy zawierają opisową interpretację dla lekarza.
Przy wyborze sprawdzamy zakres, czas oczekiwania, formę przekazania wyniku i możliwość konsultacji. Gdy badanie wchodzi w skład panelu, warto upewnić się, że dodatkowe geny odpowiadają wskazaniu klinicznemu, bo w innym przypadku płaci się za wyniki, które nie wpłyną na decyzje.
W praktyce wynik warto omówić razem z oznaczeniem homocysteiny na czczo oraz z wynikami witaminy B12 i kwasu foliowego. Taki zestaw daje pełniejszy obraz niż sam genotyp i pozwala lekarzowi ocenić, czy występuje rzeczywiste zaburzenie metaboliczne. Nie zaczynamy zmian w diecie ani przyjmowania preparatów wyłącznie na podstawie wyniku genetycznego, bo to decyzja, którą podejmuje się wraz z lekarzem.