Rola PAI-1 w układzie krzepnięcia i fibrynolizy
Skrzep krwi jest rozpuszczany w procesie fibrynolizy, w którym kluczową rolę odgrywa plazmina. Powstaje ona z plazminogenu pod wpływem aktywatorów, między innymi tkankowego aktywatora plazminogenu. PAI-1 jest głównym inhibitorem tych aktywatorów, więc jego większa ilość osłabia fibrynolizę i sprzyja utrzymywaniu się skrzepów.
Stężenie PAI-1 zależy od wielu czynników: masy ciała, insulinooporności, stanów zapalnych, ciąży oraz zmienności genetycznej. Dlatego sam polimorfizm wyjaśnia tylko część różnic między ludźmi i nie rozstrzyga o ryzyku indywidualnym.
Polimorfizm 4G/5G, na czym polega
W promotorze genu SERPINE1 w pozycji minus 675 występuje wstawka jednego nukleotydu: w jednym wariancie jest ciąg czterech guanin (allel 4G), a w drugim pięciu (allel 5G). Allel 5G wiąże dodatkowo białko represorowe, więc ekspresja genu jest niższa. Allel 4G nie wiąże tego represora, co sprzyja wyższej produkcji PAI-1.
Możliwe genotypy to 4G/4G, 4G/5G oraz 5G/5G. Genotyp 4G/4G wiąże się z najwyższym średnim stężeniem PAI-1, 5G/5G z najniższym, a 4G/5G pozostaje pośrodku. Określenie "mutacja" jest w tym przypadku potoczne, bo opisywany wariant jest częsty w populacji i bywa nazywany polimorfizmem.
Znaczenie wyniku w trombofilii i ciąży
W badaniach populacyjnych genotyp 4G/4G wiązał się z nieznacznie większym ryzykiem zakrzepicy żylnej i powikłań w ciąży, jednak wyniki bywają niespójne. Z tego powodu wariant jest zwykle traktowany jako czynnik modyfikujący, a nie samodzielna przesłanka do leczenia przeciwkrzepliwego.
Przy interpretacji istotne są inne wyniki: obecność czynnika V Leiden, mutacji protrombiny, poziom homocysteiny oraz wywiad osobisty i rodzinny. U osób z wysoką ilością czynników ryzyka lekarz rozważa profilaktykę w sytuacjach szczególnych, takich jak ciąża czy operacja.
Jak wykonuje się badanie
Badanie polega na wyizolowaniu DNA z krwi lub wymazu z policzka i oznaczeniu genotypu w pozycji minus 675 metodą PCR, analizą krzywych topnienia lub sekwencjonowaniem. Wynik jest jednorazowy, ponieważ genotyp nie zmienia się w trakcie życia.
Odrębnym badaniem jest oznaczenie stężenia lub aktywności PAI-1 we krwi. Zależy ono od stanu zapalnego, pory dnia i innych zmiennych, więc ocenia się je ostrożnie. Badanie genetyczne i badanie biochemiczne dostarczają różnych informacji i się nie zastępują.
Jak porównywać oferty badań PAI-1
Badanie PAI-1 rzadko występuje samodzielnie, częściej wchodzi w skład panelu trombofilii. Przy porównaniu sprawdzamy, czy cena dotyczy samego polimorfizmu 4G/5G, czy całego panelu, jaka jest metoda, czas oczekiwania i czy raport zawiera opis interpretacyjny.
Ponieważ wartość kliniczna polimorfizmu jest ograniczona, warto przed zamówieniem ustalić z lekarzem, czy wynik wpłynie na jego decyzje. Pozwala to uniknąć płacenia za dane, które nie zmienią postępowania.
Warto zwrócić uwagę, że opisy w internecie często przesadzają ze znaczeniem tego polimorfizmu. Genotyp 4G/4G występuje u dużej części populacji, więc nie można traktować go jako rzadkiej, groźnej mutacji. Rozsądne podejście polega na potraktowaniu wyniku jako jednego z elementów układanki, razem z masą ciała, ciśnieniem, glikemią i wywiadem zakrzepowym, a nie jako samodzielnego wskazania do działań.