Funkcja genu CHEK2
Gen CHEK2 koduje kinazę uczestniczącą w odpowiedzi komórki na uszkodzenia DNA. Po wykryciu pęknięcia nici białko CHEK2 aktywuje szlaki, które zatrzymują cykl komórkowy i umożliwiają naprawę, a gdy uszkodzenia są zbyt rozległe, kierują komórkę na ścieżkę apoptozy. Utrata funkcji tego genu osłabia ten mechanizm kontrolny.
Wariant patogenny w jednej kopii genu zmniejsza zdolność komórki do reagowania na uszkodzenia, co zwiększa ryzyko transformacji nowotworowej, lecz w mniejszym stopniu niż w przypadku BRCA1 lub BRCA2. Dlatego CHEK2 zalicza się do genów umiarkowanego ryzyka.
Wariant 1100delC i inne zmiany
Wariant c.1100delC polega na utracie jednego nukleotydu, co powoduje przesunięcie ramki odczytu i powstanie skróconego, niefunkcjonalnego białka. Jest to najlepiej opisany wariant w genie CHEK2 i jeden z częstszych wariantów predysponujących w Polsce. Do zmian założycielskich w tym genie należą także duża delecja obejmująca eksony 9 i 10, a także IVS2+1G>A.
Odrębna jest zmiana I157T, która ma słabszy wpływ na funkcję białka i wiąże się z mniejszym, trudniejszym do oszacowania ryzykiem. Przy interpretacji wyniku istotne jest, o który wariant chodzi, bo różne zmiany mają różne znaczenie kliniczne.
Jakie nowotwory wiążą się z wariantami CHEK2
Najlepiej udokumentowany jest związek z rakiem piersi, zarówno u kobiet, jak i rzadziej u mężczyzn. Opisywano także zwiększone ryzyko raka jelita grubego, raka prostaty, tarczycy i nerki. Wielkość ryzyka zależy od wariantu i obciążenia rodzinnego: w rodzinach z wieloma przypadkami nowotworów jest zwykle wyższa.
Warto pamiętać, że ryzyko to prawdopodobieństwo w populacji, a nie wynik dla jednej osoby. Wiele nosicielek nigdy nie zachoruje, a rak pojawia się też u osób bez wariantu. O ewentualnym wzmożonym nadzorze decyduje lekarz z uwzględnieniem wieku, wywiadu i badań obrazowych.
Jak wykonuje się badanie CHEK2
Test może obejmować wąski zestaw najczęstszych wariantów, wykrywanych metodą PCR, albo pełne sekwencjonowanie genu z analizą dużych delecji. Pierwszy wariant jest tańszy i szybszy, ale może pominąć rzadkie zmiany. Drugi jest dokładniejszy i bywa częścią panelu wielogenowego razem z BRCA1, BRCA2 i PALB2.
Próbką jest zwykle krew lub wymaz z policzka. Wynik dodatni omawia się na konsultacji genetycznej, na której ustala się także zasadność testowania krewnych w kierunku tego samego wariantu.
Jak porównywać oferty
Porównując oferty, patrzymy na zakres badania: czy dotyczy tylko 1100delC, czy kilku wariantów założycielskich, czy całego genu, oraz czy w cenie jest analiza dużych rearanżacji. Sprawdzamy też czas oczekiwania, formę raportu i możliwość konsultacji.
Gdy podejrzewa się predyspozycję dziedziczną, bardziej wartościowy bywa panel obejmujący więcej genów niż pojedynczy test, bo CHEK2 rzadko jest jedynym kandydatem. Ostateczny wybór najlepiej uzgodnić z lekarzem genetykiem.
Przy ustalaniu postępowania lekarz bierze pod uwagę nie tylko sam wariant, lecz także wiek, przebieg chorób w rodzinie i wyniki badań obrazowych. U osób z wariantem CHEK2 i obciążonym wywiadem rodzinnym nadzór bywa intensywniejszy niż u nosicieli bez takich przypadków w rodzinie. Wyjaśnienie tych różnic na konsultacji pozwala uniknąć zarówno niepotrzebnego niepokoju, jak i lekceważenia wyniku.