Badanie BRCA1 na mutacje założycielskie a pełne sekwencjonowanie

Czym jest gen BRCA1 i dlaczego się go bada

BRCA1 to gen kodujący białko biorące udział w naprawie uszkodzeń DNA, w szczególności pęknięć obu nici. Gdy białko działa prawidłowo, komórka potrafi skutecznie naprawiać błędy. Szkodliwe, czyli patogenne warianty w tym genie osłabiają ten mechanizm, co wiąże się ze zwiększonym ryzykiem niektórych nowotworów, przede wszystkim raka piersi i raka jajnika.

Warianty patogenne dziedziczy się w sposób autosomalny dominujący, a więc wystarczy jedna zmieniona kopia genu, żeby ryzyko było podwyższone. Osoba z takim wariantem ma 50 procent szans na przekazanie go każdemu dziecku. Podwyższone ryzyko nie oznacza jednak pewności zachorowania, a jego wysokość zależy od wielu czynników, w tym wywiadu rodzinnego.

Badanie genetyczne BRCA1 najczęściej wykonuje się u osób, w których rodzinie występowały nowotwory piersi lub jajnika, zwłaszcza w młodym wieku, albo u osób już leczonych z powodu takiej choroby. Decyzję o jego wykonaniu najlepiej omówić z lekarzem lub w poradni genetycznej, która oceni wskazania.

Mutacje założycielskie, czyli wąski zakres badania

Mutacja założycielska to wariant, który w danej populacji występuje częściej niż inne, ponieważ wywodzi się od wspólnego przodka. W Polsce opisano kilka powtarzających się wariantów w genie BRCA1, które odpowiadają za znaczną część wykrywanych szkodliwych zmian. Dzięki temu możliwe jest tańsze i szybsze badanie, sprawdzające wyłącznie te kilka pozycji.

Test na mutacje założycielskie wykonuje się zwykle metodami, które potwierdzają obecność lub brak określonych, wcześniej znanych zmian. Jego zaletą jest prostota i krótszy czas oczekiwania na wynik. Wadą jest ograniczony zakres, bo badanie nie widzi żadnych wariantów poza listą, którą obejmuje.

Z tego powodu nazwa oferty bywa myląca. Badanie określone po prostu jako test BRCA1 może oznaczać zarówno sprawdzenie kilku zmian, jak i analizę całego genu. Przed zamówieniem należy ustalić, który wariant jest oferowany, a opis zakresu powinien być podany wprost.

Pełne sekwencjonowanie genu

Pełne sekwencjonowanie polega na odczytaniu całej sekwencji kodującej genu i fragmentów sąsiadujących z nią, istotnych dla składania transkryptu. Dzięki temu można wykryć zarówno warianty założycielskie, jak i rzadkie zmiany, które występują tylko w pojedynczych rodzinach. Często badanie obejmuje jednocześnie gen BRCA2 oraz inne geny związane z dziedziczną skłonnością do nowotworów.

Duże delecje i duplikacje, obejmujące cały ekson lub kilka eksonów, nie zawsze są widoczne w standardowym sekwencjonowaniu. Dobre laboratoria uzupełniają je o osobną analizę zmian liczby kopii. Warto sprawdzić, czy ta analiza wchodzi w skład badania, ponieważ takie zmiany stanowią zauważalną część wariantów patogennych w genie BRCA1.

Pełny test może wykryć warianty o niepewnym znaczeniu, czyli takie, dla których nie ma jeszcze wystarczających danych, by uznać je za szkodliwe lub łagodne. Taki wynik nie jest podstawą do podejmowania decyzji medycznych. Klasyfikacja wariantów bywa z czasem aktualizowana, a lekarz może zalecić ponowną ocenę po kilku latach.

Co oznacza wynik ujemny

Wynik ujemny w teście na kilka mutacji założycielskich oznacza, że nie znaleziono żadnej z tych konkretnych zmian. Nie wyklucza on natomiast istnienia innych, rzadszych wariantów w genie BRCA1 ani wariantów w genie BRCA2 czy innych genach ryzyka. Jeśli w rodzinie występuje wyraźnie skupienie nowotworów, lekarz może zalecić poszerzenie badania.

Wynik ujemny po pełnym sekwencjonowaniu jest znacznie bardziej informatywny, ponieważ obejmuje większość możliwych zmian w genie. Nadal jednak nie zawsze oznacza brak ryzyka. Nowotwory mają wiele przyczyn, a jedynie część z nich wynika z dziedzicznych wariantów w badanych genach. Ryzyko związane z wiekiem, stylem życia i innymi czynnikami pozostaje.

Szczególna sytuacja dotyczy rodzin, w których wcześniej wykryto konkretny wariant patogenny. Wówczas badanie krewnych polega na sprawdzeniu tej jednej znanej zmiany, a jej brak jest bardzo informatywny. Natomiast gdy w rodzinie nie zidentyfikowano wariantu, wynik ujemny u zdrowej osoby ma ograniczone znaczenie. Zawsze warto o tym porozmawiać z genetykiem.

Jak porównywać oferty badań BRCA1

Przy wyborze badania najważniejsze pytanie dotyczy zakresu. Należy sprawdzić, czy oferta obejmuje tylko mutacje założycielskie, czy cały gen, czy analizowany jest też BRCA2 i czy uwzględniono wykrywanie dużych delecji. Istotny jest także sposób raportowania wariantów o niepewnym znaczeniu oraz to, czy do wyniku dołączona jest konsultacja.

Kolejne kwestie to rodzaj pobieranego materiału, czas oczekiwania, a także zasady odbioru i omówienia wyniku. Dla wielu osób ważne jest też, czy badanie jest wykonywane w ramach opieki medycznej, czy odpłatnie na własną prośbę. Wskazania do refundowanego badania ocenia lekarz.

W serwisie Mutacje zestawiamy zakres badań BRCA1 i BRCA2, żeby ułatwić takie porównanie. Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują porady lekarskiej, a decyzję o wyborze badania warto podjąć razem ze specjalistą.